Ξηρότητα, ρυτίδες, τριχόπτωση και ευαισθησία: Τι αλλάζει στο δέρμα με την πτώση των οιστρογόνων και πώς μπορείτε να το φροντίσετε.

Κάθε χρόνο, στις 18 Οκτωβρίου, η Παγκόσμια Ημέρα Εμμηνόπαυσης υπενθυμίζει ότι πρόκειται για μια φυσιολογική φάση της ζωής κάθε γυναίκας. Παρόλα αυτά, συχνά συνοδεύεται από σιωπή, αμηχανία και παρερμηνείες. Η εμμηνόπαυση δεν επηρεάζει μόνο την αναπαραγωγική λειτουργία, αλλά ολόκληρο τον οργανισμό, και το δέρμα είναι ένα από τα όργανα που αντιδρούν πρώτα και πιο ορατά στη μείωση των οιστρογόνων.

Η ξηρότητα, ο κνησμός, η απώλεια ελαστικότητας, η τριχόπτωση και η τάση για εύκολους μώλωπες είναι μερικά μόνο από τα σημάδια που πολλές γυναίκες παρατηρούν χωρίς να τα συνδέουν με τις ορμονικές αλλαγές. Η ενημέρωση είναι το πρώτο βήμα: όταν γνωρίζετε τι συμβαίνει στο δέρμα σας και γιατί, μπορείτε να το φροντίσετε σωστά και εγκαίρως, και να διατηρήσετε την ποιότητα ζωής και την αυτοπεποίθησή σας.

Τι είναι η εμμηνόπαυση;

Εμμηνόπαυση είναι η μόνιμη διακοπή της έμμηνης ρύσης και ορίζεται ως η απουσία περιόδου για 12 συνεχόμενους μήνες. Η μέση ηλικία εμφάνισής της είναι τα 51 έτη. Ορισμένες γυναίκες, ωστόσο, εισέρχονται σε εμμηνόπαυση πριν από την ηλικία των 40 ετών, οπότε μιλάμε για «πρόωρη εμμηνόπαυση».

Ως περιεμμηνόπαυση (ή εμμηνοπαυσιακή μετάβαση, ή κλιμακτήριος) αναφέρεται η περίοδος που προηγείται της εμμηνόπαυσης και διαρκεί συνήθως από 2 έως 8 χρόνια. Χαρακτηρίζεται από ορμονικές διακυμάνσεις και αλλαγές στον εμμηνορρυσιακό κύκλο.

Ποια είναι τα αίτια της εμμηνόπαυσης;

Η εμμηνόπαυση επέρχεται όταν υπάρξει πλήρης ή σχεδόν πλήρης απώλεια των ωοθυλακίων των ωοθηκών. Το αποτέλεσμα είναι χαμηλά επίπεδα οιστρογόνων και υψηλά επίπεδα θυλακιοτρόπου ορμόνης (FSH) στο αίμα. Στο πότε θα εμφανιστεί παίζουν ρόλο η γενετική προδιάθεση, το κάπνισμα και το αναπαραγωγικό ιστορικό.

Άλλες αιτίες, ιδίως της πρόωρης εμμηνόπαυσης, είναι:

• γενετικές παθήσεις, όπως το σύνδρομο Turner
• τοξική επίδραση στις ωοθήκες, π.χ. από προηγούμενη χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία
• η χειρουργική αφαίρεση και των δύο ωοθηκών.

Ποια είναι τα κλινικά χαρακτηριστικά της εμμηνόπαυσης;

Τα οιστρογόνα επηρεάζουν κάθε σύστημα του οργανισμού, συμπεριλαμβανομένου του δέρματος. Οι υποδοχείς οιστρογόνων είναι πιο πυκνοί στην περιοχή των γεννητικών οργάνων, στο πρόσωπο και στα κάτω άκρα. Για αυτό οι περιοχές αυτές είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στη μείωση των οιστρογόνων και σε ορισμένες δερματικές παθήσεις που τη συνοδεύουν.

Μη δερματικά συμπτώματα

• Ανώμαλος κύκλος
• Αγγειοκινητικά συμπτώματα, π.χ. εξάψεις και νυχτερινοί ιδρώτες (ξαφνική αίσθηση ζέστης, πιθανώς με ερυθρότητα)
• Διαταραχές ύπνου
• Εναλλαγές διάθεσης / κατάθλιψη
• Γνωσιακές αλλαγές, π.χ. απώλεια μνήμης, δυσκολία συγκέντρωσης
• Πόνοι στις αρθρώσεις
• Πόνος και ευαισθησία στους μαστούς.

Δερματικές εκδηλώσεις

Γεννητικά όργανα

Ο όρος ουρογεννητικό σύνδρομο της εμμηνόπαυσης (παλαιότερα «αιδοιοκολπική ατροφία») περιγράφει:

• Ξηρότητα του κόλπου, αίσθημα καύσου, ερεθισμό και λέπτυνση του δέρματος (ατροφική αιδοιοκολπίτιδα). Το αιδοίο επηρεάζεται λιγότερο, καθώς διαθέτει λιγότερους υποδοχείς οιστρογόνων.
• Σεξουαλικά συμπτώματα: μειωμένη κολπική λίπανση, δυσφορία, επώδυνη επαφή (δυσπαρευνία) και μειωμένη libido.
• Ουροποιητικά συμπτώματα: επιτακτική ούρηση, δυσουρία, υποτροπιάζουσες λοιμώξεις του ουροποιητικού.

Βακτηριακή κολπίτιδα

• Τα εργαστηριακά ευρήματα βακτηριακής κολπίτιδας είναι συχνά μετά την εμμηνόπαυση
• Πολλές γυναίκες δεν έχουν συμπτώματα
• Συχνά παρατηρείται δυσοσμία των κολπικών εκκρίσεων.

Κολπίτιδα

Υπάρχουν διάφορες αιτίες
Μπορεί να υπάρχουν άφθονες εκκρίσεις.

Αιδοιοκολπική καντιντίαση

• Λιγότερο συχνή σε αυτή την ηλικιακή ομάδα σε σχέση με τις νεότερες γυναίκες
• Μυκητιασική λοίμωξη στην περιοχή του κόλπου
• Πιθανόν σχετίζεται με τη χρήση Θεραπείας Ορμονικής Υποκατάστασης ή αντισυλληπτικών από το στόμα.

Διαβάστε επίσης: Κολπική μυκητίαση: Γιατί εμφανίζεται το καλοκαίρι και πώς αντιμετωπίζεται

Σκληροατροφικός λειχήνας του αιδοίου

• Σε ορισμένες ασθενείς μπορεί να είναι ασυμπτωματικός
• Πιθανή συσχέτιση με αυτοάνοσα νοσήματα
• Τα χαρακτηριστικά περιλαμβάνουν: κνησμό, ερεθισμό, ρωγμές, δυσπαρευνία, συνένωση των χειλέων και λευκό, λεπτό, ζαρωμένο δέρμα.

Άλλες δερματικές παθήσεις που σχετίζονται με την εμμηνόπαυση

Ξηρότητα και κνησμός

• Πιθανότατα το συχνότερο παράπονο
• Τα οιστρογόνα συμβάλλουν στη διατήρηση της ενυδάτωσης του δέρματος και στην παραγωγή κεραμιδίων, σμήγματος και υαλουρονικού οξέος.

Ξηρωτικό έκζεμα (asteatotic eczema)

• Είναι το τελικό αποτέλεσμα της αυξημένης ξηρότητας του δέρματος.

Λεπτές ρυτίδες

• Ταχεία απώλεια κολλαγόνου τα πρώτα 5 χρόνια της εμμηνόπαυσης.

Εύκολοι μώλωπες

• Μπορεί να επιδεινώνονται από τη μακροχρόνια βλάβη λόγω ηλιακής ακτινοβολίας
• Συχνοί στα χέρια και στα κάτω άκρα ακόμη και μετά από ήπιο τραυματισμό.

Υπερτρίχωση

• Η υπερτρίχωση στο πρόσωπο είναι πολύ συχνή στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση που δεν λαμβάνουν Θεραπεία Ορμονικής Υποκατάστασης.

Ακμή

• Μπορεί να οφείλεται στην ανισορροπία μεταξύ οιστρογόνων και τεστοστερόνης.

Διαβάστε επίσης: Λιπαρό και ευαίσθητο δέρμα με ακμή: Η καλύτερη ρουτίνα περιποίησης για τον χειμώνα

Ροδόχρους νόσος

Μπορεί να επιδεινωθεί από τις εξάψεις της εμμηνόπαυσης.

Διαβάστε επίσης: Ροδόχρους Νόσος: Γιατί επιδεινώνεται την άνοιξη και πώς να την αντιμετωπίσετε

Αλωπεκία (τριχόπτωση)

• Περίπου μία στις τρεις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση μπορεί να εμφανίσει τριχόπτωση
• Συνήθως εντοπίζεται στο μέτωπο και στην κορυφή της κεφαλής.

Πρόσθια ινωτική αλωπεκία

• Εμφανίζεται συχνά στην περιεμμηνόπαυση και στη μετεμμηνοπαυσιακή ηλικία.

Μεταβολές της μελάγχρωσης

• Το μελάσμα είναι συχνότερο στα προεμμηνοπαυσιακά χρόνια, αλλά μπορεί να πυροδοτηθεί από τη θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης

Διαβάστε επίσης: Πανάδες στο πρόσωπο: Γιατί χειροτερεύουν το καλοκαίρι και πώς να τις αντιμετωπίσετε

Κλιμακτηριακή κερατοδερμία

• Πάχυνση του δέρματος στις παλάμες και στις πατούσες
• Εμφανίζεται συχνότερα σε παχύσαρκες μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες
• Μπορεί να προκαλεί κνησμό, καθώς και επώδυνες ρωγμές και σχισίματα.

Ποιες είναι οι επιπλοκές της εμμηνόπαυσης;

Τα συμπτώματα και τα σημεία της περιεμμηνόπαυσης και της εμμηνόπαυσης μπορούν να έχουν σημαντική ψυχοκοινωνική επίδραση στην αυτοεκτίμηση, στις σχέσεις, στην καθημερινή λειτουργικότητα και στην εργασία.

Μακροπρόθεσμες συνέπειες της ανεπάρκειας οιστρογόνων είναι επίσης:

• αυξημένος κίνδυνος καρδιαγγειακής νόσου
• απώλεια οστικής πυκνότητας που οδηγεί σε οστεοπόρωση
• γενικότερη γνωστική έκπτωση

Πώς διαγιγνώσκεται η εμμηνόπαυση;

Στις γυναίκες άνω των 40 ετών, η διάγνωση της εμμηνόπαυσης ή της περιεμμηνόπαυσης βασίζεται στις αλλαγές του εμμηνορρυσιακού κύκλου, με ή χωρίς εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα.

Στις γυναίκες ηλικίας 40-45 ετών απαιτούνται εξετάσεις αίματος, όπως β-hCG, προλακτίνη και TSH, ώστε να αποκλειστούν άλλες αιτίες που προκαλούν αλλαγές στον κύκλο.

Στις γυναίκες άνω των 45 ετών δεν απαιτούνται εργαστηριακές εξετάσεις για τη διάγνωση.

Στις γυναίκες κάτω των 40 ετών, η μεταβολή του μεσοδιαστήματος του κύκλου σε συνδυασμό με εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα θεωρείται πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια και απαιτεί περαιτέρω διερεύνηση.

Ποια είναι η διαφορική διάγνωση;

Η διαφορική διάγνωση των ακανόνιστων ή απουσιαζόντων περιόδων περιλαμβάνει:

• εγκυμοσύνη
• υπερθυρεοειδισμό ή υποθυρεοειδισμό
• υπερπρολακτιναιμία

Οι δερματικές αλλαγές της εμμηνόπαυσης μπορεί να επιταχύνουν τη φυσιολογική γήρανση του δέρματος.

Ο κνησμός μπορεί να επιδεινώνεται από σιδηροπενία και υποθυρεοειδισμό.

Ποια είναι η θεραπεία;

Γενικά μέτρα

• Αλλαγές στον τρόπο ζωής: άσκηση, απώλεια βάρους, υγιεινή διατροφή, διακοπή καπνίσματος, καλή υγιεινή ύπνου
• Χρήση ενυδατικών και μαλακτικών προϊόντων και αποφυγή σαπουνιού, για την ξηρότητα και τον κνησμό
• Αντηλιακή προστασία, για τον περιορισμό της επιβαρυντικής επίδρασης του ήλιου στην απώλεια κολλαγόνου.

Ειδικά μέτρα

Η εξατομικευμένη θεραπεία των δερματολογικών συμπτωμάτων της περι- και μετεμμηνόπαυσης περιλαμβάνει τη Θεραπεία Ορμονικής Υποκατάστασης (ΘΟΥ).

Η τοπική κρέμα οιστρογόνων μπορεί να βελτιώσει τα κολπικά συμπτώματα και να προλάβει τις υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις.

Η συστηματική ΘΟΥ, με οιστρογόνα με ή χωρίς προγεσταγόνο, είναι η πιο αποτελεσματική θεραπεία για τα αγγειοκινητικά συμπτώματα και το γεννητουρινικό σύνδρομο.

• Η ΘΟΥ μπορεί να βελτιώσει τις δυσμενείς επιδράσεις της εμμηνόπαυσης στο δέρμα και στα μαλλιά.
• Αποτελεί ασφαλή επιλογή για γυναίκες με συμπτώματα που είναι κάτω των 60 ετών ή βρίσκονται εντός 10 ετών από την εμμηνόπαυση, εφόσον δεν υπάρχουν αντενδείξεις.
• Οι μορφές χορήγησης οιστρογόνων περιλαμβάνουν δισκία, κολπική κρέμα, ενέσεις ή επιθέματα.
• Οι γυναίκες με μήτρα πρέπει να λαμβάνουν και προγεσταγόνο μαζί με τα οιστρογόνα, ώστε να αποφευχθεί η υπερπλασία του ενδομητρίου και ο κίνδυνος καρκίνου του ενδομητρίου.
• Οι πιθανοί κίνδυνοι της ΘΟΥ περιλαμβάνουν αυξημένο κίνδυνο καρκίνου του μαστού, φλεβικής θρομβοεμβολής και εγκεφαλικού επεισοδίου.
  
  • Αντενδείξεις της ΘΟΥ: ιστορικό καρκίνου του μαστού, καρδιαγγειακή νόσος, προηγούμενη φλεβική θρομβοεμβολή ή εγκεφαλικό, ανεξήγητη κολπική αιμορραγία, καρκίνος του ενδομητρίου υψηλού κινδύνου, παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο ή ενεργός ηπατική νόσος.

Αν παρατηρείτε επίμονη ξηρότητα, κνησμό, τριχόπτωση, ερεθισμό στην ευαίσθητη περιοχή ή οποιαδήποτε άλλη αλλαγή που σας προβληματίζει, επισκεφθείτε το ιατρείο μας. Έπειτα από πλήρη εξέταση, θα σας προτείνουμε ένα εξατομικευμένο πλάνο φροντίδας και θεραπείας, που ανταποκρίνεται στις δικές σας ανάγκες. Κλείστε σήμερα το ραντεβού σας και φροντίστε το δέρμα σας σε κάθε φάση της ζωής σας.

*Πηγή: dermnetnz.org
**Photo credit: Magnific